(1) मरीचि के पुत्र कश्यप प्रजापति थे। ब्रह्मदेव की दाहिनी हाथ की बोटे की नली से दक्ष नाम का पुरुष और बाएँ हाथ की बोटे की नली से धरनी नाम की स्त्री जन्मीं। उन दोनों से एक हज़ार-हज़ार महा ऋषि जन्मे। (2) ब्रह्मा के मानस पुत्रों में दूसरे स्थान पर रहने वाले अंगिरस्‍ु को उद्दध्य, बृहस्पति और संवर्त जैसे पुत्र हुए। बृहस्पति देवताओं के आचार्य बने। (3) मैत्रि (अत्रि) नामक मानस पुत्र से अनेक महा मुनि जन्मे। (4) पुलस्त्य नामक ब्रह्मा के मानस पुत्र से राक्षसों का जन्म हुआ। (5) पुलह नामक मानस पुत्र से किन्नर और किमपुरुष वर्ग उत्पन्न हुए। (6) क्रतू नामक मानस पुत्र से पक्षियों की जाति उत्पन्न हुई।

   
    

महाभारत का अरयण्क पर्व – Mahabharat Aranyak Parv in Hindi


॥ श्रीः ॥
3.16. अध्यायः 016
Mahabharata - Vana Parva - Chapter Topics
कृष्णेन युधिष्ठिरंप्रति साल्वयादवयुद्धवर्णनम् ॥ 1 ॥
Mahabharata - Vana Parva - Chapter Text

3-16-0(16305)
वासुदेव उवाच। 3-16-0x(1830)
तां तूपयातो राजेन्द्र साल्वः सौभपतिस्तदा।
प्रभूतनरनागेन बलेनोपविवेश ह ॥ 3-16-1(16306)
समे निविष्टां सा सेना प्रभूतसलिलाशये।
चतुरङ्गबलोपेता साल्वराजाभिपालिता ॥ 3-16-2(16307)
वर्जयित्वा श्मशानानि देवतायतनानि च।
वल्मीकांश्चैव चैत्यांश्च संनिविष्टमभूद्बलम् ॥ 3-16-3(16308)
अनीकानां विभागेन पन्थानः सुकृतास्तथा।
प्रथमा नवमाश्चैव साल्वस्य शिबिरे नृप ॥ 3-16-4(16309)
सर्वायुधसमोपेतं सर्वशस्त्रविशारदम्।
रथनागाश्वकलिलं पदातिजनसंकुलम् ॥ 3-16-5(16310)
तुष्टपुष्टबलोपेतं वीरलक्षणलक्षितम्।
विचित्रध्वजसन्नाहं विचित्ररथकार्मुकम् ॥ 3-16-6(16311)
संनिवेश्य च कौरव्य द्वारकायां नरर्षभ।
अभिसारयामास तदा वेगैन पतगेन्द्रवत् ॥ 3-16-7(16312)
तदापतन्तं संदृश्य बलं साल्वपतेस्तदा।
निर्याय योधयामासुः कुमारा वृष्णिनन्दनाः ॥ 3-16-8(16313)
असहन्तोऽभियानं तत्साल्वराजस्य कौरव।
चारुदेष्णश्च साम्बश्च प्रद्युम्नश्च रमहारथः ॥ 3-16-9(16314)
ते रथैर्दंशिताः सर्वेविचित्राभरणध्वजाः।
संसक्ताः साल्वराजस्य बहुभिर्योधपुङ्गवैः ॥ 3-16-10(16315)
गृहीत्वा कार्मुकं साम्बः साल्वस्य सचिवं रणे।
यीधयामास संहृष्टः क्षेमधूर्तिं चमूपतिम् ॥ 3-16-11(16316)
तस्य बाणमयं वर्षं जाम्बवत्याः सुतो महत्।
मुमोच भरतश्रेष्ठ यथावर्षं सहस्रदृक् ॥ 3-16-12(16317)
तद्बाणवर्षं तुमुलं विषेहे स चमूपतिः।
क्षेमधूर्तिर्महाराज हिमवानिव निश्चलः ॥ 3-16-13(16318)
ततः साम्बाय राजेन्द्र क्षेमधूर्तिरपि स्वयम्।
मुमोच मायाविहितं शरजालं महत्तरम् ॥ 3-16-14(16319)
ततो मायामयं जालं माययैव विदार्यसः।
साम्बः शरसहस्रेण रथमस्याभ्यवर्षत ॥ 3-16-15(16320)
ततः स विद्धः साम्बेन क्षेमधूर्तिश्चमूपतिः।
अपायाज्जवनैरश्वैः साम्बबाणप्रपीडितः ॥ 3-16-16(16321)
तस्मिन्विप्रद्रुते शरे साल्वस्याथ चमूपतौ।
वेगवान्नाम दैतेयः सुतं मेऽभ्यद्रवद्बली ॥ 3-16-17(16322)
अभिपन्नस्तु राजेन्द्र साम्बो वृष्णिकुलोद्वहः।
वेगं वेगवतो राजंस्तस्थौ वीरो विधारयन् ॥ 3-16-18(16323)
स वेगवति कौन्तेय साम्बो वेगवतीं गदाम्।
चिक्षेप तरसा वीरो व्याविद्ध्यन्सत्यविक्रमः ॥ 3-16-19(16324)
तया त्वभिहतो राजन्वेगवान्न्यपतद्भुवि।
वातरुग्णं इव क्षुण्णो जीर्णमूलोवनस्पतिः ॥ 3-16-20(16325)
तस्मिन्निपतिते वीरे गदारुग्णे महासुरे।
प्रविश्य महतीं सेनां योधयामास मे सुतः ॥ 3-16-21(16326)
चारुदेष्णेन संसक्तो विविन्ध्यो नाम दानवः।
महारथः समाज्ञातो महाराज महाधनुः ॥ 3-16-22(16327)
ततः सुतुमुलं युद्धं चारुदेष्णविविन्ध्ययोः।
वृत्रवासवयो राजन्यथापूर्वं तथाऽभवत् ॥ 3-16-23(16328)
अन्योन्यस्याभिसंक्रुद्धावन्योन्यं जघ्नतुः शरैः।
विनदन्तौ महाराज सिंहाविव महाबलौ ॥ 3-16-24(16329)
रौक्मिणेयस्ततो बाणमग्न्यर्कोपमवर्चसम्।
अभिमन्त्र्य महास्त्रेण संदधे शत्रुनाशनम् ॥ 3-16-25(16330)
स विविन्ध्याय सक्रोधः समाहूय महारथः।
चिक्षेप मे सुतो राजन्स गतासुरथापतत् ॥ 3-16-26(16331)
विविन्ध्यं निहृतं दृष्ट्वा तां च विक्षोभितां चमूम्।
कामगेन स सौभेन साल्वः पुनरुपागमत् ॥ 3-16-27(16332)
ततो व्याकुलितं सर्वं द्वारकावासि तद्बलम्।
दृष्ट्वा साल्वं महाबाहो सौभस्थं पृथिवीगतम् ॥ 3-16-28(16333)
ततो निर्याय कौरव्य अवस्थाप्य च तद्बलम्।
आनर्तानां महाराज प्रद्युम्नो वाक्यमब्रवीत् ॥ 3-16-29(16334)
सर्वे भवन्तस्तिष्ठन्तु सर्वे पश्यन्तु मां युधि।
निवारयन्तं संग्रामे बलात्सौभं सराजकम् ॥ 3-16-30(16335)
अयं सौभपतेः सेनामायसैर्भुजगैरिव।
धनुर्भुजविनिर्मुक्तैर्नाशयम्यद्य यादवाः ॥ 3-16-31(16336)
आश्वसध्वं न भीः कार्या सौभराडद्य नश्यति।
मयाऽभिपन्नो दुष्टात्मा ससौभो विनशिष्यति ॥ 3-16-32(16337)
एवं ब्रुवति संहृष्टे प्रद्युम्ने पाण्डुनन्दन।
धिष्टितं तद्बलं द्वारि युयुधे च यथासुखम् ॥ 3-16-33(16338)

इति श्रीमन्महाभारते अरण्यपर्वणि अर्जुनाभिगमनपर्वणि षोडशोऽध्यायः ॥ 16 ॥

Mahabharata - Vana Parva - Chapter Footnotes
3-16-2 समे देशे ॥ 3-16-4 प्रवणाय च नैवासन्निति झ. पाठः ॥ 3-16-5 कलिलं संकटम्। पदातिध्वजसंकुलमिति झ. पाठः ॥ 3-16-7 अभिसारयामास नगरसमीपं गमयामास। सैन्यं पतगेन्द्रवत्सौभं चोपरितः अभिसारयामास ॥ 3-16-8 आपतन्समापतत् ॥ 3-16-16 क्षेमधूर्तिः स्मयन्निवेति क. ट. पाठः। अपायात्पलायितः ॥ 3-16-18 अभिपन्नः आभिमुख्येनासादितः ॥ 3-16-19 व्याविध्य सत्यविक्रमः इति झ. पाठः। तत्र व्याविध्य भ्रामयित्वेत्यर्थः ॥ 3-16-20 रुग्णः क्षुण्णश्च गजादिपदाघातैः ॥ 3-16-27 सौभेन खेचरेण पुरेण ॥ 3-16-29 निर्याय निर्गत्य। अवस्थाप्य आश्वास्य। आनर्तानां द्वारकावासिनाम् ॥ 3-16-31 धनुर्भुजविनिर्मुक्तैः धनुषः भुजेन कौटिल्येन अत्याकर्षणजेन निर्मुक्तैः. भुज कौटिल्ये तुदादिः ॥ 3-16-33 धिष्ठितं अधिष्ठितम् ॥


Mahabharat- Hindi (Devanagari) 100000 shlokas

www.sanatanadharm.com - play store app (sanatana dharm)

"Bharathiya Sanatana Dharm" and Sanatana Dharmam & Dharmo rakshati Rakshitha logo are our trademarks. Unauthorised use of "Sanatana Dharmam & Dharmo rakshoati Rakshitha" and the logo is not allowed. Copyright © sanatanadharm.com All Rights Reserved . Made in India.